Categories: Etimologji

Etimologji për fjalën EKONOMI

EKONOMI,~A. Fjalë e mbarë gjuhës shqipe që shenjon gjendjen pasurore materiale, krijuese e shpirtërore në një moment të caktuar të një individi, të një familjeje, të një grupi njerzish, të një shteti etj.
Topalli (FEGS 439) i bie shkurt me një përcaktim të thatë duke e përkufizuar ekonominë si “marrdhënie në prodhim të një shoqërie” dhe si etimologji të fjalës pranon se është “huazim i ri nga gjuhët romane: it. economia, fr. économie, me burim prej gr. οίκος (shtëpi) + νόμος (zakon,ligj)”. Të njëjtin mendim ndan më herët edhe Babinjioti (ELNEG 966). Por, të dy “harrojnë” se ekonomia e shtëpisë është vetëm një formë e pasurisë dhe ajo nuk përfshin të gjithë format e tjera të ekonomisë dhe ksisoj i mungon karakteri gjithpërfshirës në fjalformim dhe mbi këtë përcaktim mund të dyshohet seriozisht.
Përsa ekonomia, është gjendja e pasurisë që mbetet nga diferenca pozitive midis të ardhurave e shpenzimeve në një njësi prodhuese çfardo dhe e cila, mandej mund të transformohet me anë të shitb-lerjeve nga një formë në një tjetër (nga mjete monetare në mjete xhiroje e mandej edhe në pasuri të palujtshme) dhe kështu ekonomi quhet pasuria e re që i shtohet asaj të mëparshme. Ndaj shqipja jep në mënyrë filozofike ekuacionin etimologjik si më poshtë:
EKONOMI = E-KON-O-MY = E KON O YM = E KON O (h)YM = e qën e hyme = ajo çka i shtohet pasuris së mëparshme. Theksojmë se në gegnisht [E KON] = [e qënë] = ekzistente. Po kështu gr. (οικονομία) ikonomia pozon të njëjtën gjë: IKONOMOA = I KON O MI A = I KON O MY A = I KON O YM A = I KON O (h)YM Asht.
Ky motivim etimologjik edhe mund të diskutohet, porse ai është gjithpërfshirës dhe nuk e kufizon kuptimin e fjalës ekonomi vetëm në formën e ekonomisë shtëpiake. Nga ana tjetër tregon se ekonomi është ajo çka ban (h)ym si pasuri e re. Ndërsa “ekonomi në shtëpi” ka kuptimin e kursimit dhe për një grua që merret vetëm me punët brenda shtëpisë, themi: “ajo është zonjë ekonomiqare” = kullandris mirë = nuk shpenzon kot = kursen. Por ajo nuk fut gjë të re në pasurinë e shtëpisë së saj. 
Përfundimisht fjala ekonomi gjen logjikën e plotë të formimit në embriomorfet e shqipes, duke dëshmuar, se në krye të herës ajo ka qenë një fjali e plotë e shqipes për tu lidhur në një koncept gjuhësor i cili mund të rizbërthehet po prej gjuhës që e ngjizi: shqipes. Ndaj pa hezitim fjala [ekonomi] i kthehet për t’iu shtuar fondit leksikor të shqipes.

Nga : Agron Dalipaj

SHQIP

Founder and CEO në shqip.info / Ideues dhe krijues për shqip.info! Më moton : Shqipëria do të jetë më pranë jush gjithmonë!

Recent Posts

Kush ishte AKILI ? Vetëm gjuha jonë Shqipe, di të zgidhë enigma të tilla!

Nga Aleksandër Hasanas (Mili Butka) Kush ishte AKILI dhe pse quhej ashtu? Vetëm gjuha jonë…

19 hours ago

Shqipja, nëna e gjuhëve indo-evropiane

Në librin e saj “Roli pellazgo-ilir në krijimin e kombeve dhe gjuhëve” historiania Elena Kocaqi…

22 hours ago

Lufta e Trojës ishte luftë Pellazgo – Ilire

HISTORIA FLET NËSE DIJMË TA SHKRUAJMË Lexim i librit, të Prof. as. dr. Elena Kocaqit…

1 day ago

Ngjashmëria e gruas etruske me atë shqiptare të ditëve të sotme

Populli etrusk mund të cilësohet si një nga popujt më të lashtë dhe më enigmatik…

4 days ago

Mbiemri {Epiteti} rrjedha burimi i saj Etimologji.

Zhvillimi i mbiemrave tek shqiptarët fillon prej shek. XII- e në vijim. Nga : Aleksander…

4 days ago

Si u hodhën bazat e lirisë akademike në universitetet e Parisit?

Nga: Aurel Plasari Me titullin “Mëmë e shkencave” (Parens Scientiarum), njihet bulla e lëshuar në…

6 days ago